FREE CULTURE.pl otwarte tlumaczenie FREE CULTURE Lawrence'a Lessiga na polski
o projekcie

Lawrence Lessig

fotografia Lawrence'a Lessiga

Lawrence Lessig, profesor Stanford Law School i przewodniczący projektu Creative Commons jest jednym z czołowych intelektualistów amerykańskich sprzeciwiających się dyktaturze reżimu praw autorskich. Lessig zasłynął przede wszystkim jako prawnik uczestniczący w najgłośniejszych procesach wytoczonych przeciwko gigantom rynku medialnego, próbującym również zająć dominującą pozycję w Internecie. Ma na swoim koncie wystąpienia w sprawie Microsoftu, połączenia AOL i Time Warner oraz Napstera. Ostatnio, w procesie Eldred vs. Ashcroft, występował przed Sądem Najwyższym przeciwko przywilejom wielkich koncernów do przedłużania w nieskończoność praw autorskich do wytworów kultury, takich jak postać Myszki Miki.

Wysoka renoma Lessiga jest również wynikiem ogromnej popularności jego książek, w których w interesujący i pozbawiony prawniczego żargonu sposób przedstawia własne teorie na temat rozwoju technologicznego i jego wpływu na przekształcenia w dziedzinie własności intelektualnej. Głównym tematem jego publikacji jest społeczny wymiar kreatywności. Lessig twierdzi, że każda kreacja czerpie z przeszłości i dokonań innych twórców, a społeczeństwo ogranicza bądź wzmacnia innowacyjność za pomocą praw i technologii. W swoich poprzednich książkach, "Code" oraz "The Future of Ideas", Lessig zajmował się przede wszystkim fenomenem kreatywności, jaką przyniósł ze sobą rozwój Internetu, a także nowymi komercyjnymi i prawnymi trendami, które prowadzą do rosnącej kontroli Sieci.

"Free Culture"

Jego najnowsza książka, "Free Culture", jest pod wieloma względami kontynuacją "The Future of Ideas". Jest to analiza procesu kurczenia się publicznej domeny idei, degradacji ekosystemu innowacji w imię krótkowzrocznych, prywatnych interesów. Autor przedstawia różnorodne przykłady działań prawnych broniących zysków potentatów medialnych w imię ochrony własności intelektualnej (np. walka z sieciami peer-to-peer na przykładzie Napstera, szczegółowy opis procesu Eldred vs. Aschcroft). Choć nowe technologie zawsze wpływały na kształt nowych praw, pisze Lessig, nigdy wcześniej ci którzy najbardziej obawiają się nowości, nie posunęli się do ograniczenia domeny publicznej w takim stopniu.

Lessig stoi na stanowisku, że skoro każda innowacja ludzka opiera się na osiągnięciach poprzednich pokoleń, to nie ma kreatywności bez jakiejś formy "piractwa". Wprowadza jednak rozróżnienie pomiędzy piractwem, które przynosi korzyści pojedynczej jednostce kosztem krzywdy autora dzieła, a piractwem, które przyczynia się do postępu i powstania nowych form twórczości służących całym społeczeństwom. Autor postuluje przeprowadzenie generalnej reformy systemu ochrony własności intelektualnej, która w miejsce "kultury zezwoleń" (permission culture) wprowadzi pobudzającą kreatywność "kulturę swobodną" (free culture).

Tlumaczenie na licencji Creative Commons

Chociaż Lawrence Lessig opowiada się za radykalną liberalizacją dotychczasowego systemu ochrony praw autorskich, dopiero jego ostatnia książka "Free Culture" jest chroniona licencją Creative Commons Attribution-Non Commercial. Licencja ta pozwala na swobodne kopiowanie, dystrybuowanie, odtwarzanie i przedstawianie dzieła oraz na tworzenie utworów pochodnych, o ile działania te będą niekomercyjne i pod warunkiem każdorazowego przywołania autora oryginału.

Dzięki tej licencji możliwe jest dokonanie otwartego przekładu na polski. Korzystając z oferowanych przez licencję możliwości, grupa wolontariuszy z USA w niewielkim czasie nagrała książkę w formacie audio i udostępniła publicznie w Internecie. Chcemy w proporcjonalnie szybkim czasie stworzyć polskie tłumaczenie książki "Free Culture".

Projekt Creative Commons

Creative Commons (CC) powstało w 2001 roku w Stanach Zjednoczonych z inicjatywy naukowców (przede wszystkim prawników) i działaczy zaangażowanych w ochronę wspólnych dóbr kulturowych oraz domeny publicznej. Podstawowym celem organizacji, wspieranej przez wydziały prawa uniwersytetów Stanford i Harvard, jest umożliwienie twórcom rozpowszechnianie poprzez Internet własnych dzieł na licencjach zapewniających jedynie częściową ochronę praw autorskich. Opracowane przez CC licencje częściowo lub w pełni zwalniają użytkowników z konieczności respektowania praw autorów. Są wśród nich licencje zezwalające na swobodne rozprowadzanie dzieła, ale jedynie w oryginalnej postaci, umożliwiające przerabianie i kopiowanie utworu pod warunkiem przywołania nazwiska autora pierwowzoru lub dopuszczające tylko niekomercyjne zastosowanie pochodnych produktów. Dzieła objęte licencjami CC nie trafiają do domeny publicznej - prawa autorskie pozostają zachowane, ale umożliwiają udostępnienie dzieła szerokiemu gronu użytkowników. Licencje CC zostały opracowane z myślą o wszelkiego rodzaju materiałach: stronach internetowych, muzyce, zdjęciach, filmach, literaturze czy materiałach edukacyjnych i artykułach naukowych - przede wszystkim tych rozprowadzanych przez Internet.

CC to projekt, który stale się rozwija - w chwili obecnej w trzech kierunkach:

  1. Powstają nowe licencje, dostosowane do odmiennych potrzeb różnych twórców i środowisk. Dwie niedawno powstałe licencje mogą być stosowane przez twórców muzyki, aby umożliwiać legalne samplowanie z utworów oraz ich rozpowszechnianie dla celów niekomercyjnych.
  2. CC wspiera inne projekty rozwoju wspólnych dóbr kulturowych. Razem tworzą one szerokie spektrum powiązanych projektów opartych na koncepcji "otwartości" i otwartym modelu dostępu.
  3. Tworzone są "lokalizacje" licencji CC - licencje zostają dostosowane do regionalnego prawodawstwa przy wsparciu kluczowych aktorów zaangażowanych w technologiczne, społeczne i prawne aspekty funkcjonowania systemu medialnego. Tłumaczenie książki profesora Lessiga jest w naszym zamyśle symbolicznym początkiem polskiej lokalizacji projektu Creative Commons.