Dziennik Wschodni online zamieścił wywiad z ks. prof. Tadeuszem Zastępą na temat internetu. Bardzo ciekawy wywiad. Jednak, jak dla mnie, wypowiedzi ks. prof. Zasępy składają się na wizję internetu nieco nie na czasie. I tak, po kolei:
przewodnicy/nauczyciele: Na samym początku pojawia się kategoria przewodnika po Internecie, osoby, która wskazuje innym, jak się w morzu informacji poruszać. Na poziomie ogólnej refleksji, że mądrzejsi uczą głupszych, pomysł ma sens, ale tak naprawdę sprowadza nas szybko do gatekeeperów wskazujących co jest dobre, a co nie: "Najpierw rodzice, którzy powinni być pierwszymi przewodnikami po świecie Internetu. A potem nauczyciele. Nawet katecheci". Pomijając fakt, że ideologicznie nie do końca mi to pasuje, to takie podejście zupełnie nie chwyta istoty naszych czasów, gdzie dzieci uczą się od siebie, a czasem uczą też nauczycieli. Myślę, że istnieje w internecie swego rodzaju republika młodych, których palce szybko śmigają po klawiaturze, których głowy zapamiętują wszystkie adresy DNS blogów znajomych, które wiedzą co może gadu gadu, co icq, a co im - i do tego świata dorosłym nie będzie łatwo przeniknąć.
Dużo bardziej zgadzam się z ks. profesoem w rzadkich momentach, gdy stawia on na samo-rozwój, samo-kontrolę, itp. Jeśli internet to rzeczywiście "technology of the self", to wszystkie samo-kategorie są dużo bardziej na miejscu niż nauczanie. Umówmy się, zazwyczaj jesteśmy sam na sam z Internetem i w tym układzie nie ma za dużo miejsca na nauczyciela stojącego za naszymi plecami.
morze śmieci: to pierwszy moment, w którym pojawia się w tym tekście pesymistyczna klisza dotycząca internetu: "w internecie nie znajdziemy informacji strategicznych" - tylko buble. Dla mnie, cały ruch open source + creative commons próbuje pokazać, że warto się dzielić z innymi najbardziej kreatywnymi i strategicznymi ze swoich myśli, i że da to pożytek i mnie i innym. Na BBC był program o nastolatku, który stał się ekspertem giełdowym studiując darmowe serwisy giełdowe.
fałsz i zakłamanie: "badania w Ameryce wskazują, że 80 proc. kontaktów przez Internet to kontakty okłamane [...] mężczyźni przedstawiają się jako kobiety, kobiety jako mężczyźni" - ten fragment jest "so 90s!", jak to zgrabnie można powiedzieć po angielsku. Lata 90-te to czasy, gdy karierę robiły teksty o zabawach z tożsamością na Lambda-MOO, o których później Castells pisał jako "anegdotycznych". Myślę, że lata 00-we to dużo bardziej czasy identyfikacji, bo z jednej strony okazało się, wspólnoty wirtualne są silniejsze, gdy członkowie są w miarę stabilnymi i zidentyfikowanymi personami, z drugiej strony identyfikacja/inwigilacja jest ogólnym trendem w naszym świecie, który na pewno nabrał rozpędu po 11 września 2002.
W dalszej części wywiadu pojawia się jeszcze wirtualny cmentarz, który odwiedza się po podpisaniu "intratnego kontraktu" i na którym można nawet wziąć udział w pogrzebie (?). Pojawia się wreszcie uzależnienie internetowe, uwielbiane przez wszystkich, w 12 różnych odmianach. Nie chodzi o to, że nie ma cmentarzy i uzależnienia, tylko że dlaczego w wywiad o internecie muszą być wplecione takie właśnie smaczki, a nie fascynujące opowieści o rozwoju creative commons, o problemach w zarządzaniu DNSem czy o cenzurze w Chinach. W Internecie dzieją się dobre i wspaniałe oraz złe i straszne procesy, ale nie zrozumiemy ich, jeśli w opisach internetu będzie nam przyświecać metafora "Domu w którym straszy" w wesołym miasteczku. (Oczywiście wiadomo dlaczego tak jest - o ile cmentarz internetowy może kogoś zainteresować, to creative commons, rzeczywiście mało kogo obchodzi).
Co ciekawe, w wielu tych przykładach pojawia się kategoria "badań w Ameryce", "w Ameryce można już". Myślę, że takie wyrażenia, potoczne zwroty rozproszone w naszym języku, są najlepszym dowodem na to, jak bardzo internet jednak jest w naszych oczach amerykański - i chyba słusznie.
Zresztą pod koniec wywiadu pojawia się stwierdzenie:"W Ameryce wszystko może się zdarzyć. A w Polsce? Jestem dobrej myśli. Rozwój Internetu pójdzie w dobrym kierunku. Internet zachowa twarz". Stwierdzenie ciekawe, bo zakłądające istnienie nie tyle Ameryki, Polski i Internetu, co amerykańskiego i polskiego internetów, a to chyba znacząca różnica. Ja bym dobrej myśli nie był, myślę, że w Polsce też może się wszystko zdarzyć, ale za to jest dużo mniej fermentu społeczno-intelektualnego, który jest tak silny w amerykańskim internecie. Nasz staje się powoli poletkiem porządnie zaoranym przez medialne giganty.
wiedza/kontakty: Ks. prof. Zasępa zaskakuje, gdy mówiąc o rozwoju internetu rysuje sytuację albo/albo: zdobywanie wiedzy albo nawiązywanie kontaktów - i wybiera to pierwsze. Nie chodzi o słuszność tego wyboru, sam podział wydaje mi się absurdalny, gdy w stanach trąbią o sieciach blogów, w których cały pic polega na tym, że kontakty osobiste i zdobywanie wiedzy łączą się w kreatywną sieć będącą aproksymacją zbiorowych inteligencji przyszłości na miarę naszych obecnych możliwości.
społeczeństwo informacyjne - musiało wkraść się do tego wywiadu, bo to bardzo modna w Polsce koncepcja, niestety. Skłaniająca do takich stwierdzeń jak:"Nadchodzi era społeczeństwa informacyjnego, które technicznie potrafi korzystać z Internetu, potrafi wykorzystywać go do pracy, potrafi nim kierować i potrafi zrozumieć, że jest to piękne narzędzie, które nie może stanąć ponad i przeciwko człowiekowi". Strasznie błędną perspektywę narzuca teoria społ.info. ze swoją wizją oświeconych, żyjących w blasku informacji użytkowników. W rzeczywistości nie ma "potrafienia" korzystania z Internetu, bo to by zakładało jedną, prawdziwą, słuszną i dobrą metodę. A "techniczne potrafienie korzystania" jest już zupełną fantazją - rzeczywistością jest narastający, jak sądzę, podział na rozumiejących bebechy internetu programistów (ale też rozumiejących geometrię sieci WWW ekspertów od pozycjonowania stron, działania wyszukiwarek, itp.) i resztę użytkowników. Jedni rzeczywiście surfują w morzu informacji, drudzy często grzęzną w błocie.
Podoba mi się natomiast strasznie cytat z Biernata z Lublina, który napisał:"A kto się kocha w czytaniu, w pisaniu / Bywa z duchem w rozmawianiu". Jak dla mnie, Biernat 500 lat temu zbliżył się do definicji cyberprzestrzeni, jako "miejsca, w którym są nasze duchy w rozmawianiu". Bardzo mi się to podoba, wierzę, że w naszej środkowo-europejskiej spuściźnie jest ukryta porządna refleksja komunikacją skrojona na miarę naszych internetowych zainteresowań.
Podsumowując, wywiad daje do myślenia, ale ogólna perspektywa patrzenia na Internet jest jak dla mnie tak odcięta od wydarzeń zachodzących obecnie w tym medium, tak wyraźnie widać w niej polskie skrzywienia, np. na punkcie społeczeństwa informacyjnego jak i brak, momentami, aktualnej wiedzy, zastępowanej anegdotkami. Albo tę perspektywę zmienimy, albo uznajmy, że to właśnie jest polska wersja internetu, polska jego otoczka, i ją będziemy kultywować, w zaparte.